[Testen op toegankelijkheid]

Doe-het-zelf toets

Scope

Toegankelijkheid van websites wordt vaak vertaald als 'toegankelijkheid voor blinden en slechtzienden'. Dit is slechts één van de aspecten die de toegankelijkheid van een website bepalen. Ook voor mensen met auditieve, motorische of cognitieve beperkingen kunnen in websites onneembare drempels worden opgeworpen. Wie doof is kan normaal gesproken op het web prima uit de voeten. Echter, een telefoonnummer als enige mogelijkheid om bijvoorbeeld informatie aan te vragen (dus geen E-mail of adresgegevens) is voor iemand met een gehoorprobleem een onoverbrugbare hindernis. Het navigeren op een site zonder muis, bijvoorbeeld voor iemand met en motorische handicap, kan ook problematisch zijn, net als moeilijk taalgebruik problematisch is voor een verstandelijk gehandicapte.
Maar toegankelijkheid is niet alleen belangrijk voor mensen met een handicap. Het voldoen aan toegankelijkheidsrichtlijnen, zoals die zijn vastgesteld door het World Wide Web Consortium (W3C), is de beste waarborg dat informatie die via het web wordt gepubliceerd ook daadwerkelijk toegankelijk is. En niet slechts op één type computer met één type browser.

Let op:
Het succesvol afronden van de toets is slechts een bruikbare indicatie - en geen garantie - dat aan de toegankelijkheidsrichtlijnen is voldaan. Zie www.drempelsweg.nl voor meer informatie over toegankelijkheidsonderzoek.

 

Taak

Vind, gebruik makend van Bobby, Lynx, Internet Explorer en Mozilla, binnen 3 minuten (per programma) informatie over een onderwerp waarvan zeker is dat het - niet direkt bereikbaar vanaf de homepage - op de site voorkomt.


A Bobby approved logoTest op toegankelijkheid volgens richtlijn WCAG 1.0 prioriteit 1 met Bobby.
Vul hier de URL van de homepage in:

  

Zoek vervolgens of op de resultaatpagina van Bobby, bij het kopje 'About this report', het logo 'A Bobby approved' staat. Volg op de 'eigen' pagina de links naar de gezochte informatie en controleer steeds of het logo 'A Bobby approved' wordt aangetroffen. Controleer ook of de 'user checks' van toepassing zijn.
Bobby staat, om misbruik te voorkomen, slechts één check per minuut toe; daardoor kan het wat langer duren om deze toets af te ronden.
Met Bobby kan worden vastgesteld dat een site NIET aan de richtlijnen voldoet. Aan de hand van de meetrsultaten kan echter geen betrouwbare uitspraak worden gedaan over de feitelijke (on)toegankelijkheid van de te onderzoeken website. Van belang is daarom dat altijd ook stap 2 wordt uitgevoerd.

Stap 2: Opdracht uitvoeren met testbrowsers
Aan de hand van de opdracht kan relatief snel worden een beeld worden verkregen of een site ontoegankelijk is, of de navigatie functioneel is en de overzichtelijkheid intact blijft. Een score van 1, 2 of 3 punten is onvoldoende; 4 is net voldoende. De puntenverdeling:

  1. Er is geen mogelijkheid om bij de gezochte informatie te komen, mogelijk in verband met sterke afhankelijkheid van specifieke browserfunctionaliteit of een volledig grafische homepage.
  2. De informatie kan alleen na het nodige 'trial and error' worden gevonden, bijvoorbeeld omdat er frames worden gebruikt en de <NOFRAMES>-tag niet of niet goed wordt gebruikt (nuttig gebruik is een 'Quick tip' van het W3C en vreemd genoeg geen richtlijn).
  3. De informatie is te vinden, maar moeizaam omdat een sitemap het enig beschikbare hulpmiddel is om bij de informatie uit te komen, of omdat een 'clickable map' wordt gebruikt voor de navigatie.
  4. De informatie is te vinden, maar moeilijker als voor gebruikers zonder functiebeperking, bijvoorbeeld omdat tekstpagina's lang zijn, zonder dat er op de pagina zelf kan worden 'genavigeerd'.
  5. De informatie is net zo gemakkelijk te vinden als voor gebruikers zonder functiebeperking.
  6. Als 5, maar er is expliciet rekening gehouden met gebruikers met een functiebeperking.
PDF-documenten
Als gebruik wordt gemaakt van PDF-documenten om informatie aan te bieden moet worden gecontroleerd of de betreffende documenten beschikken over speciale toegankelijkheidsvoorzieningen. Deze controle kan worden uitgevoerd met de Acrobat Reader via het menu: 'Document' -> 'Snelle toegangscontrole'.
Het PDF-document kan als voldoende toegankelijk worden beschouwd indien:

  1. de melding luidt 'Er zijn geen toegangsproblemen ontdekt tijdens deze snelle controle', èn
  2. het tekstbestand dat kan worden geproduceerd via 'Bestand' -> 'Opslaan als tekst' leesbaar is en logisch

In alle andere gevallen zijn aanpassingen aan het PDF-document noodzakelijk. Meer informatie over toegankelijkheid en PDF-documenten is beschikbaar op de website van stichting Accessibility.
Belangrijk: De functie 'snelle toegangscontrole' in versie 6 van de reader kan alleen worden uitgevoerd als het programma zelfstandig wordt uitgevoerd, dus het document niet in de browser wordt getoond. Dit is in Acrobat Reader 6 in te stellen via: 'Bewerken' -> 'Voorkeuren' -> menu-item 'Internet' -> vinkje bij optie 'PDF in browser tonen' weghalen.

 

Hulpmiddelen voor beoordeling van toegankelijkheid

Microsoft Internet Explorer
De meest gebruikte browser, ook door mensen met een functiebeperking. De browser is om te bouwen tot een bruikbaar instrument om te testen op toegankelijkheid. Internet Explorer is zó in te stellen, dat kleuren, lettertypestijlen en tekengrootten die door de bouwer zijn gespecificeerd niet worden gebruikt. Ook kan het uitvoeren van scripts en het weergeven van afbeeldingen worden uitgezet. Door de functies uit te schakelen kan eenvoudig worden nagegaan of de site voldoet aan verschillende toegankelijkheidsrichtlijnen.
Instelling: In webpagina's opgegeven kleuren, lettertypestijlen en tekengrootten worden genegeerd, Java, Javascript, ActiveX en weergave van afbeeldingen zijn uitgeschakeld. De opties zijn in te stellen via het menu. Onderstaand voorbeeld geldt voor de Nederlandstalige versie van versie 6.x:

  1. Kleuren, lettertypestijlen en tekengrootten uitschakelen:
    • Extra
      • Internet-opties
        • Knop Toegankelijkheid
          • Optie kleuren aanvinken
          • Optie lettertypestijlen aanvinken
          • Optie tekengrootten aanvinken
            • Referentie: WCAG richtlijnen 6.1 en 2.1
  2. Zone: 'Het Internet' selecteren (wereldbol pictogram)
    • 'Beveiligingsniveau voor deze zone': knop 'Aangepast niveau...' kiezen
      • 'Beveiligingsniveau opnieuw instellen': in uiklapmenu 'Hoog' kiezen en vervolgens knop 'opnieuw instellen' aanklikken
        • Referentie: WCAG richtlijn 6.3
  3. Scripting, applets en programma-objecten uitschakelen:
    • Extra
      • Internet-opties
        • Tabblad Beveiliging
          • Zone: 'Het Internet' selecteren (wereldbol pictogram)
            • 'Beveiligingsniveau voor deze zone': knop 'Aangepast niveau...' kiezen
              • 'Beveiligingsniveau opnieuw instellen': in uiklapmenu 'Hoog' kiezen en vervolgens knop 'opnieuw instellen' aanklikken
                • Referentie: WCAG richtlijn 6.3
  4. Afbeeldingen uitschakelen:
    • Extra
      • Internet-opties
        • Tabblad Geavanceerd
          • Optie Afbeeldingen weergeven: vinkje weghalen
            • Referentie: WCAG richtlijn 1.1

    url: www.microsoft.com/windows/ie_intl/nl/, vrij te downloaden programma

Webformator
Nog een aanrader om de toegankelijkheid van een site te testen: Webformator. Een screenreader die wordt geïnstalleerd als plug-in voor Microsoft Internet Explorer.
Met behulp van Webformator kan een brailleleesregel of voicebrowser worden aangestuurd. Eenmaal geïnstalleerd kan Webformator vanuit Internet Explorer worden geactiveerd met de functietoets F12. Navigeren kan met behulp van de Tab-toets.
    url: www.webformator.com, vrij te downloaden programma

 

Lynx
Tekstbrowsers zoals Lynx laten geen grafische afbeeldingen zien. Ook ondersteunen zij geen style sheets en applets. Wanneer een site goed toegankelijk is voor een tekstbrowser, wordt aan veel prioriteit 1 ijkpunten voldaan. Lynx wordt gebruikt om een brailleleesregel of voicebrowser aan te sturen en wordt daarnaast veel gebruikt als referentiebrowser, omdat het een 'low functionality viewer' is èn een stabiel product.
Op www.accessibility.nl/testen/lynx is een link te vinden naar Lynx-me, een Lynx-emulator. Die kan ook gebruikt worden maar is, vooral met complexe URLs, mogelijk minder betrouwbaar.
    url: lynx.browser.org, vrij te downloaden programma

Mozilla
Een moderne 'open source' webbrowser, die volledig is gebaseerd op webstandaarden en die beschikbaar is voor een verscheidenheid aan computersystemen. Mozilla komt voort uit Netscape; omgekeerd zijn de huidige versies van Netscape weer gebaseerd op Mozilla, maar bevatten daarnaast onderdelen die niet open source zijn. Zowel Mozilla als Internet Explorer maken gebruik van 'webstandaarden' als HTML, CSS, DOM level 2 en ECMA (Java)Script. Bij Internet Explorer wordt in sommige gevallen 'eigen' functionaliteit toegevoegd, terwijl Mozilla de standaarden veel stricter toepast. Mozilla is daarmee een goede referentiebrowser om te controleren of 'webstandaarden' in plaats van 'productstandaarden' worden gebruikt op een website. Met name bij gebruik van 'DHTML-menu's' worden regelmatig productspecifieke oplossingen toegepast, waardoor de site ontoegankelijk wordt voor andere browsers.
    url: www.mozilla.org, vrij te downloaden programma

Bobby
Bobby is een gereedschap waarmee kan worden vastgesteld òf en in welke mate een webpagina voldoet aan de toegankelijkheidsrichtlijnen (WCAG 1.0) van het World Wide Web Consortium. Bobby maakt net als de WCAG-regels onderscheid tussen prioriteit 1, 2 en 3 fouten. Met behulp van Bobby kan vrij eenvoudig worden vastgesteld dat een website NIET voldoet aan de richtlijnen. Daarmee kan echter nog niet worden vastgesteld dat een website WEL aan de richtlijnen voldoet, omdat veel van de punten in de WCAG-regels niet automatisch zijn te checken. Zo kan niet worden gemeten of het taalgebruik eenvoudig genoeg is, of een pagina overzichtelijk is vormgegeven, of dat een pagina nog bruikbaar is als bijvoorbeeld stylesheets niet worden ondersteund.
    url: bobby.watchfire.com, webdienst en programma

Adobe Acrobat Reader
Met de Acrobat Reader kunnen documenten van het type PDF worden gelezen en PDF-formulieren worden ingevuld. In versie 6 van dit programma is een voorziening beschikbaar die toetst of het document beschikt over voorzieningen die de toegankelijkheid verbeteren; het PDF-formaat is niet van nature toegankelijk. Verder bevat versie 6 voorzieningen om de tekst van een PDF-document te exporteren naar een TXT-bestand en een optie om het PDF-document hardop voor te lezen. Versie 6 is momenteel beschikbaar voor Windows (vanaf versie 98SE) en Apple MacOS (vanaf versie 10.2.2). Voor andere besturingssystemen zijn lagere versies beschikbaar, die echter niet beschikken over alle toegankelijkheidsopties.
    url: www.adobe.nl/products/acrobat/readstep2.html, vrij te downloaden programma


Raph de Rooij
versie: 9 september 2003

[Terug naar boven] [Beginpagina]


 
counter